مرکزی دیلی | پایگاه خبری تحلیلی استان مرکزی

خبر , اخبار , تحلیل اخبار , استان مرکزی , اراک

موسیقی شناسی مداحی نوین

۱۲:۰۸ ق.ظ دوشنبه, ۷ دی ۱۳۸۸ • دسته: جدیدترین عناوین اخبار٬ فرهنگی٬ مذهبی و اعتقادی٬ هنری٬ گزارش

در کل اعتراض من در بخش موسیقی مذهبی تنها به الحان نیست، بلکه بعضا به روایت‌هایی که از عاشورا می‌شود نیز معترضم…

به گزارش مرکزی دیلی و به نقل از فارس ، کارشناسان موسیقی عقیده دارند که مداحان کنونی به راحتی از کارهای پاپ فقط با تغییر شعر برای مداحی استفاده می‌کنند.

در گذشته افرادی که در حیطه موسیقی مذهبی وارد می‌شدند سواد کافی و لازم را برای این هنر کسب می‌‌کردند و سپس با رعایت بسیاری مسائل آن را به طوطر مناسب اجرا می‌کردند.
احمد صدری پژوهشگر موسیقی و دبیر گروه موسیقی فرهنگستان هنر نیز با تایید این مطلب می‌گوید:در زمان گذشته افرادی که وارد موسیقی مذهبی می‌شدند، سواد و ذوق را برای تغییر الحان داشتند، اما متاسفانه مداحان کنونی این توجه را ندارند و برای رفع این مشکل باید ذوقشان را در بستر فرهنگی ایران پرورش دهند. ما در گذشته بحثی با عنوان آموزش به این شیوهای نو و مدرن که امروز داریم، نداشتیم چرا که اصولا در دنیای هنر و موسیقی سنتی و موسیقی مقامی آموزش معنا نداشته بلکه این امر سینه به سینه از طریق بزرگان به علاقمندان که بیشتر فرزندانشان بوده است.

* راویان موسیقی مذهبی در قدیم با ذوق و باسواد بودند

وی ادامه می‌دهد: در زمان گذشته افرادی که وارد موسیقی و موسیقی مذهبی می‌شدند این سواد و ذوق را برای تغییر الحان با توجه به بستر کارکردی آن داشتند به طوری که می‌توانستند متناسب با بستر کارکردی با این الحان بازی کنند و هر سخنی را متناسب با خودش و کارکردش تغییر دهند.
صدری معتقد است: امروزه عزیزانمان که در بخش مداحی کار می‌کنند این توجه را ندارند که هر لحن را باید با توجه به بستر کارکردی‌اش تغییر دهند. متاسفانه مشکل آنها این است که گرته‌برداری عین به عین می‌کنند در حالی که اگر کمی سواد موسیقیایی داشته باشند و یا حتی ذوقشان را در بستر فرهنگی ایران پرورش دهند یاد می‌گیرند که چگونه لحنی را که حتی ایرانی نیست را چگونه برای این کارکرد به ایرانی تبدیل کنند.

* موسیقی مذهبی باعث حفظ موسیقی سنتی نشده است

این پژوهشگر موسیقی با اشاره به ارتباط موسیقی سنتی و مذهبی می‌افزاید: تفکیک این دو موسیقی یک نگاه مدرن است چرا که در قدیم چیزی به اسم موسیقی مذهبی و غیر مذهبی اصلا وجود نداشته است چرا که موسیقی در بستر زندگی‌شان وجود داشته و با توجه به کارکرد آیینی، دینی و مذهبی از آن استفاده می‌کردند.
من قائل به این نیستم که موسیقی مذهبی، دستگاهی را حفظ کرده چرا که در نگاه پیش از مدرن هم موسیقی مذهبی بخشی از زندگی مردم بوده و جریان داشته است. اینکه کل فرهنگ موسیقی ایران مبتنی بر موسیقی مذهبی بوده درست نیست و به عقیده من پافشاری ما برای موسیقی مذهبی در حال حاضر به منظور القا مقبولیت خود موسیقی است و درواقع سعی داریم از این طریق جایگاهی برای آن پیدا کنیم.

* رسانه‌ها بر سلیقه‌ مخاطبان تاثیر می‌گذارند

صدری در خصوص نوع مداحی‌ها و ارایه موسیقی مذهبی در شرایط کنونی می‌گوید: در حال حاضر مداحی از دو منظر رسمی و غیر رسمی مورد استفاده قرار می‌گیرد منظر رسمی ما این است که برخی از نوحه‌ها توسط رسانه‌ها مورد تبلیغ قرار می‌گیرد و یا برخی از آنها توسط شرکت‌های خصوصی به صورت سی دهایی به نام‌های موسیقی مداحی تولید و در بازار منتشر می‌شوند. جریان غیر رسمی مداحی همان موسیقی‌های اقواممان است که در مجالس عزاداری از آن‌ها با استفاده از لحن‌های بومی خودشان استفاده می‌کنند. اما در این میان رسانه‌ها مقدار زیادی برسلیقه‌های مخاطبان تاثیر می‌گذارند که این تاثیر گذاری به اقوام هم کشانده شده و آنها نیز می‌خواهند خودشان را به فرهنگ شهری نزدیک کنند.

* لحن مداحان باید متناسب با مضمون باشد

سجادی ترانه سرا و مدیر موسسه نغمه شهر نیز در این خصوص می‌گوید: بحث ما در مداحی و موسیقی بحث لحن است. ما همیشه با بزرگان و رؤسا با لحن مودبانه صحبت می‌کنیم پس چه طور می‌شود ائمه را که از همه اینها بالاترند با لحن‌های دم دستی و کوچه بازاری مورد خطاب قرار دهیم. من برای مداحی تقسیم بندی سنتی و پاپ قائل نیستم بلکه معتقدم تنها باید لحن مداحان متناسب با مخاطبان و کسانی باشد که آنها را مدح می‌کنند. به عقیده من ما باید لحنی را انتخاب کنیم که شایسته باشد و بتواند آن حس معنوی که مردم نسبت به آنها دارد را القا کند و در واقع چیزی به آن حس اضافه کند نه اینکه چیزی از آن بکاهد.

* مداحان کنونی، مداحان سبک پاپ هستند

وی ادامه می‌دهد: من مداحی را بخشی از موسیقی می‌دانم که بر اساس آن هر کس که می‌خواهد در این زمینه فعالیت کند باید خواندن بلد باشد. در گذشته تمام مداحان در ۷ دستگاه و یا ۱۲ مایه موسیقی می‌خواندند و مداحی خارج از این‌ دستگاه‌ها و مایه‌ها وجود نداشته است.
در حال حاضر به خاطر سهل‌الوصول بودن سبک‌های رایج و استفاده از تجهیزات فنی پیوند موسیقی آوازی و مداحی از بین رفته و هر کس فکر می‌کند با قرار گرفتن پشت دستگاه‌های الکترونیکی می‌تواند خواننده شود.
این ترانه بیان می‌دارد: مداحان کنونی که مداحان سبک پاپ هستند به راحتی از کارهای پاپ فقط با تغییر شعر برای مداحی استفاده می‌کنند. به عنوان مثال در برخی نوحه‌ها دیده می‌شود که مداحان ترانه «آهای خوشگل عاشق» فریدون را گرفته و با همان ملودی و ریتم تنها با تغییر شعر با عنوان «آهای زینب نالان» می‌خوانند.
مداحان سبک مداحی پاپ فکر می‌کنند هر اتفاقی که در موسیقی پاپ می‌افتد در مداحی هم می‌تواند بیفتد و این‌ها خود آسیب‌های خیلی جدی در مداحی است و این در حالی است که موسیقی پاپ کارکرد خودش را دارد و شان مداحی از شان موسیقی پاپ خیلی بالاتر است.

* موسیقی مذهبی پناهگاه موسیقی سنتی بوده است

سجادی با اشاره به ارتباط موسیقی مذهبی و سنتی می‌گوید: از گذشته به خاطر نگاه‌های نامهربانی که به موسیقی بوده همیشه موسیقی مذهبی ما پناهگاه خوبی برای موسیقی سنتی و اصل بوده و نیز به خاطر محدودیت‌های تاریخی خیلی از موسیقی‌ها در قالب تعذیه رفتند که امروزه دوباره از آنها استخراج می‌شوند و به دست‌ ما می‌رسند. همواره موسیقی مذهبی با موسیقی غیرمذهبی مفارقت،دوستی و همراهی داشته یعنی این دو همیشه به همدیگر کمک کردند و هیچ وقت آسیبی به هم نزدند.

* روضه‌خوان‌های اصیل تاریخ عاشورا را از روی مقاتل می‌خواندند

سجادی در ادامه می‌افزاید: در گذشته روضه‌خوان‌های اصیل ما تاریخ عاشورا را جز از روی مقاتل نمی‌خواندند و این در حالی است که هم اکنون به تعداد مداحان ما و به تعداد اتفاقات تاریخی در عاشورا ما راوی داریم که معلوم نیست از کجا آمده‌اند؟
در کل اعتراض من در بخش موسیقی مذهبی تنها به الحان نیست، بلکه بعضا به روایت‌هایی که از عاشورا می‌شود نیز معترضم. چرا که معلوم نیست این روایت‌ها از کجا آمده‌اند.
این ترانه‌سرا معتقد است: فرهنگ عاشورا فقط فرهنگ گریه نیست بلکه سراسر حماسه است، اما متاسفانه بخش حماسی‌اش را به خاطر آوردن روایت‌های غیر مستند زیر سوال برده‌ایم و دائم می‌خواهیم اشک مردم را در بیاوریم.

* در گذشته مداحان به معنی واقعی ستایشگران ائمه بودند

رضا مهدوی کارشناس موسیقی نیز در خصوص موسیقی مذهبی می‌گوید: در زمان گذشته موضوع کاملا اعتقادی و نگاه کاملا شریعتی بود و قضیه به صورت کوششی نبود بلکه جوششی و از درون مردم بود و مداحان به معنی واقعی ستایشگران ائمه بودند و در این ایام خالصانه بدون هیچ چشم‌داشت مادی این کار را انجام می‌دادند، اما امروزه این مسئله خیلی کمرنگ شده و برخی افراد بدون شناخت و بیشتر به خاطر شهرت، معروفیت و روزمرگی زندگی‌شان و نیز عدم ارتباط با علما و فضلا به این وادی می‌‌آیند و چیزهایی می‌خوانند که از ریشه به دور است. بالطبع اثری هم که با اصرار بخواهد خلق شود چیزی می‌شود که ما امروزه می‌بینیم.

* مداحان قدیم دارای ملودی‌های ناب هستند

مهدوی درباره استفاده از الحان غیرسنتی در موسیقی مذهبی اظهار می‌دارد: به عقیده من استفاده از این الحان در موسیقی مذهبی اشکال ندارد، اما در صورتی که این الحان متصل به ریشه‌ها باشد، به صورت جذب مشتری نباشد و دارای همه شاخصه‌های برگرفته از سنت باشد. من معتقدم موسیقی مذهبی باید با بیان امروزی‌اش مخاطب جدید را جذب کند البته برخی از آنها کاملا نامناسب و جزء اصوات مسموم هستند که از موسیقی‌های غلط خارج از ایران گرته برداری شده به طوری که ریتم‌ها و ملودی‌های آنها زیبنده این مجالس نیست و نباید از آنها استفاده کرد.

* موسیقی از صدر اسلام در خدمت مذهب گرفته شد

این پژوهشگر معتقد است: شکی نیست که موسیقی مذهبی باعث ارتقاء موسیقی سنتی شده است. ما از گذشته‌های دور حتی قبل از اسلام موسیقی را به شکل سنتی داشتیم، اما در صدر اسلام این هنر به نوعی نهادینه و کانالیزه می‌شود و در خدمت مذهب قرار می‌گیرد که به دنبال آن مذهب هم حمایت خوب و سالمی از آن کرده به همین خاطر بعضی از علما هم موسیقی ردیف دستگاهی را مورد تأیید می‌دانند و برای انواع آن اشکالی نمی‌دانند و این خود بیانگر این است که از گذشته تا به حال هم موسیقی به مذهب خدمت کرده و هم مذهب در جای خودش از موسیقی حمایت کرده تا امروز که به دست ما سالم رسیده است.

* برخی گوشه‌های موسیقی از دل مذهب برخاسته است

این کارشناس موسیقی با اشاره به ساخت و نامگذاری برخی گوشه‌های موسیقی بر اساس اعتقادات مذهبی ادامه می‌دهد: برخی گوشه‌ها از جمله گوشه صدری، حسینی و حاجی حسنی مذهبی هستند چرا که از دل مذهب برخاسته و رنگ و بوی موسیقایی به خود گرفته‌اند. همه گوشه‌ها و دستگاه‌ها بر اساس نامهای مختلف نامگذاری شده‌اند حتی برخی گوشه‌ها بر اساس نواهای مذهبی به وجود آمده، اما ما چون کتابت نداشتیم ضبط و ثبت درستی صورت نگرفته است.

دیدگاه خود را بیان کنید.